Rozmyślania

Czym właściwie jest świadomość? To pytanie od dawna wydaje się prowadzić donikąd. Jedni utożsamiają ją z subiektywnym doświadczeniem – z tym, że istnieje „coś, jak to jest” widzieć kolor czerwony czy odczuwać ból. Inni próbują definiować ją przez określone funkcje mózgu lub zachowanie. Oba podejścia napotykają jednak ten sam problem: trudno zbudować definicję, którą można zastosować do dowolnego systemu, niezależnie od tego, czy jest człowiekiem, zwierzęciem czy sztuczną inteligencją. Być może warto odwrócić kolejność pytań i zacząć od definicji bardziej operacyjnej: Świadomość jest procesem tworzenia reprezentacji rzeczywistości. Słowo „rzeczywistość” należy rozumieć szeroko. Obejmuje ono nie tylko świat fizyczny, lecz także własne ciało, emocje, wspomnienia, wyobrażenia i wszelkie obiekty abstrakcyjne. Reprezentacja nie jest wierną kopią rzeczywistości, lecz jej modelem – uproszczonym i zależnym od możliwości systemu. W tym sensie organizm nigdy nie ma bezpośredniego dostępu do świat...

Kiedy byłem dzieckiem, piłem wyłącznie słodzoną. Bez cukru była przede wszystkim gorzka i wydawała mi się obrzydliwa. Wiele osób mówiło mi, że jeśli przez dłuższy czas pić gorzką herbatę, to zaczyna smakować. Próbowałem, nawet dość wytrwale. Niestety  —  nie zrobiła się od tego słodka. Jeśli, droga osobo czytelnicza, nastawiasz się na to, że po długotrwałym praktykowaniu medytacji dostąpisz objawiena Absolutu, wyjaśnienia sensu i celu istnienia, odmiennych  —  euforycznie!  —  stanów świadomości,  to z góry uprzedzam  —  to się może nigdy nie wydarzyć. To po co w ogóle medytować? Bo ja wiem? Choćby i po to, żeby uświadomić sobie, że tak postawione pytanie nie ma sensu.

Wydaje mi się oczywiste, że relacja bytów jest taka: ciało tworzy umysł, a umysł tworzy "ja". Pierwsze można łatwo zweryfikować empirycznie, dając ciału substancje, które zmieniają umysł, lub wręcz wyłączają jego wytwarzanie całkowicie. Jeśli chodzi o relację umysłu z "ja", do tej pory pamiętam odkrycie, którego dokonał mój umysł, kiedy byłem jeszcze w wieku przedszkolnym: że tylko ja widzę swoje własne myśli, a inni nie, i na odwrót — inni mają dostęp do swoich myśli, a ja ich nie jestem w stanie postrzegać. W ten sposób powstała jasno wyrażona koncepcja "ja" i "moje". Zresztą wystarczy prosta obserwacja swojego umysłu (czy też raczej: obserwacja, której umysł dokonuje na własny temat?) żeby dojść do wniosku, że  "ja" i "moje" nie istnieją przez cały czas w takim samym nasileniu. Zwłaszcza w trakcie snu lub w stanie flow "ja" jest tylko zgrubnie zarysowane, a bywa, że znika całkowicie.

Przyszedł mi do głowy ciekawy, niby oczywisty ale wcale nieoczywisty punkt widzenia, który "raz na zawsze" rozstrzyga kwestie w rodzaju "co by było, gdybym urodził się kobietą", albo "co by było, gdybym urodził się w XVII wieku". Od zawsze miałem wrażenie, że takie pytania są stawianiem sprawy na głowie, ale nie byłem w stanie tego wrażenia dobrze zwerbalizować. Po latach przemyśleń ośliniło mnie, że To nie Ty masz ciało, tylko ciało ma Ciebie.  W sensie dosłownym: Ono było najpierw, "Ty" powstało stopniowo, przez lata, w wielu etapach. Ono istnieje w czasie w sposób ciągły, "Ty" istnieje tylko wtedy, kiedy są spełnione szczególne warunki. Bez niego o niczym byś nie wiedział  — wszystkie zmysły "Ty" instnieją materialnie jako części ciała. Wystarczy silna gorączka, nie mówiąc już o chorobach neurodegeneracyjnych, żeby "Ty" zaczęło szwankować i zanikać. Również  — coś tak elementarnego, jak substancje chemiczne, przez...

 Przeklejam interpretację poprzedniego tekstu wykonaną przez ChatGPT: Ten tekst jest filozoficzną zabawą z pojęciem istnienia i pokazuje, że to, co uznajemy za „realne”, często zależy od perspektywy i definicji . Najpierw pojawia się pytanie o Boga — i odpowiedź jest przewrotna: Bóg „istnieje” jako zjawisko kulturowe (ma ogromny wpływ na ludzi), ale jednocześnie „nie istnieje” jako byt działający samodzielnie. To rozróżnienie między realnym wpływem a ontologicznym istnieniem . Potem pojawia się żaba i nawiązanie do Wernera Heisenberga. Tu chodzi o to, że: dla nas żaba istnieje jako całość, ale dla wirusa „żaba” może nie istnieć — istnieją tylko komórki. Czyli: to, co uznajemy za obiekt, zależy od poziomu obserwacji. Jeszcze dalej idzie przykład koloru: „zieloność” żaby nie istnieje obiektywnie, jest efektem działania układu nerwowego obserwatora. Na końcu pojawia się ironiczne odniesienie do zasady wyłączonego środka przypisywanej Arystotelesowi...

Czy Bóg istnieje? Oczywiście, że tak. Spójrz, jaki wielki wpływ ma na życie miliardów ludzi. Ile do tej pory wywołał religijnych wojen, dyskryminacji, innych przejawów fanatyzmu... Z drugiej strony - ilu ludziom dał nadzieję, ilu uwolnił od lęku przed śmiercią. Czy zatem Bóg może coś zrobić sam z siebie? No nie, przecież nie istnieje. ;) Zostawmy jednak Boga, bo to temat kontrowersyjny i może grozić ukamienowaniem za ateizm, czy coś. Zajmijmy się żabą. Werner Heisenberg, po sformułowaniu macierzowej mechaniki kwantowej, przytłoczony jej konsekwencjami, powiedział "...a jednak żaba istnieje". Nie wiem, czemu akurat żaba, pewnie dużo myślał spacerując. No właśnie - istnieje, czy nie istnieje? Oczywiście, że istnieje. Można ją nawet upolować, upiec, i zjeść (jeśli ktoś jest bardzo głodny lub bardzo w tym gustuje). Ale czy dla wirusa choroby skóry żaby istnieje "żaba jako taka"? Gdyby był zdolny do refleksji tego rodzaju, czy nie powiedziałby raczej, że żaba to abstrakc...