Reifikacja

W drugim wieku naszej ery buddyjski mnich-filozof Nāgārjuna stworzył traktat o drodze środka Mūlamadhyamakakārikā (Madhjamika, MMK). W nim pokazał zajwisko, które nazwał reifikacją: przypisanie czemuś natury własnej — svabhāvy — czyli istnienia wsobnego i niezależnego, podczas gdy w istocie jego charakter jest w całości ukonstytuowany przez relacje i zależności.

MMK XV.2 podaje dwa warunki, które svabhāva musiałaby spełniać: akṛtaka — niewytworzona, i nirapekṣa — niezależna od czegokolwiek innego. Reifikacja jest traktowaniem czegoś tak, jakby te dwa warunki były spełnione.

Wersja operacyjna, bardziej użyteczna

Reifikować coś to traktować to jako posiadające naturę, którą zachowałoby, gdyby usunąć wszystko inne.

Dzięki tej kontrfaktycznej definicji staje się warunkiem, który da się sprawdzić. Na przykład komórka w Game of Life go nie przechodzi: jej stan jest funkcją jej sąsiadów, więc po ich usunięciu nie zostaje „stan bez kontekstu"; nie zostaje nic.

Bardziej praktyczny przykład to pieniądze. One również nie istnieją w sposób niewytworzony (to oczywiste), ale również — niezależny. Można powiedzieć, że one istnieją jakby pomiędzy co najmniej dwiema osobami i są przez nie stwarzane.

Dwie skrajności

Madhjamika wskazuje na możliwość popełnienia dwóch skrajnych błędów. Bez zrozumienia drugiego z nich definicja staje się jednostronna:

samāropa (reifikacja, nadbudowanie) — dodanie natury własnej → esencjalizm.
apavāda (odjęcie) — odmówienie istnienia konwencjonalnego → nihilizm (ontyczny).

Droga środka biegnie pomiędzy nimi. Reifikacja nie jest więc „myśleniem, że rzeczy istnieją", a przypisaniem im trybu istnienia, którego nie mają — a popełnienie przeciwnego błędu jest równie kuszące.

Po co to jest w MMK

Reifikacja nie jest przekonaniem, jest domyślnym trybem jawienia się. Nie wnioskujemy, że rzeczy mają naturę własną — one tak się jawią, bo proces modelowania jest dla umysłu niewidoczny (→ przejrzystość Metzingera, naiwny realizm).

Dlatego da się ją skorygować przez wgląd, a nie przez zastąpienie jej inną doktryną. Na tym polega soteriologia Nāgārjuny.